Zaległe składki ZUS — umorzenie, raty i przedawnienie

Zaległe składki ZUS rzadko udaje się umorzyć, ale prawie zawsze da się je rozłożyć na raty — i to jest realna droga wyjścia. Warto też sprawdzić datę: część zobowiązań może być już przedawniona.

Gotowe pismo do tej sprawy: Wniosek o umorzenie zaległości wobec ZUS — wzór DOCX →

Najpierw sprawdź przedawnienie

Należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne. To pierwsza rzecz do sprawdzenia, zanim zaczniesz negocjować ulgę — nie ma sensu rozkładać na raty czegoś, czego ZUS nie może już dochodzić.

Bieg przedawnienia bywa jednak przerywany i zawieszany. Przerywa go między innymi ogłoszenie upadłości, a zawiesza — zawarcie układu ratalnego lub odroczenie terminu płatności, na cały czas trwania ulgi. Podjęcie czynności egzekucyjnych również wpływa na bieg terminu.

Paradoks, o którym warto wiedzieć: złożenie wniosku o raty zawiesza przedawnienie. Jeżeli do upływu pięciu lat zostało niewiele, wniosek o ulgę może przedłużyć życie zobowiązania. Kolejność działań ma więc znaczenie finansowe.

Stan zadłużenia i daty wymagalności sprawdzisz na swoim koncie w Platformie Usług Elektronicznych ZUS albo wnioskiem o wydanie zaświadczenia o niezaleganiu lub o stanie zadłużenia.

Układ ratalny — najbardziej realna ulga

ZUS może rozłożyć na raty należności z tytułu składek, jeżeli przemawiają za tym względy gospodarcze lub inne przyczyny zasługujące na uwzględnienie. W praktyce to najczęściej udzielana ulga, także przedsiębiorcom, którzy nadal prowadzą działalność.

Układem można objąć składki na własne ubezpieczenia oraz — po spełnieniu dodatkowych warunków — składki za pracowników w części finansowanej przez płatnika. Część finansowana przez ubezpieczonego, czyli potrącona z wynagrodzenia pracownika, co do zasady ulgom nie podlega.

Co daje układ: wstrzymanie postępowania egzekucyjnego, zatrzymanie naliczania odsetek za zwłokę od dnia następującego po dniu złożenia wniosku oraz możliwość uzyskania zaświadczenia o niezaleganiu, gdy raty są spłacane terminowo.

Co kosztuje: zamiast odsetek nalicza się opłatę prolongacyjną w wysokości 50% stawki odsetek za zwłokę, obliczaną od kwoty objętej układem. To wciąż taniej niż odsetki i znacznie taniej niż koszty egzekucji.

Co dołączyć do wniosku

Wniosek o ulgę, oświadczenie o stanie majątkowym i sytuacji finansowej, propozycję harmonogramu spłat oraz dokumenty ją uzasadniające: zestawienie przychodów i kosztów, wyciągi bankowe, dokumenty potwierdzające zdarzenie, które spowodowało zaległość — chorobę, utratę kontrahenta, zdarzenie losowe. Przedsiębiorcy dołączają też informacje o pomocy publicznej. Propozycja rat powinna być realna: harmonogram, którego nie da się udźwignąć, zerwie się po dwóch miesiącach, a wtedy cała zaległość staje się natychmiast wymagalna.

Umorzenie — kiedy w ogóle wchodzi w grę

Umorzenie należności jest wyjątkiem, nie regułą. Zasada jest taka, że składki mogą zostać umorzone tylko w razie ich całkowitej nieściągalności — na przykład gdy dłużnik zmarł bez majątku, gdy sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości z braku majątku na pokrycie kosztów albo gdy postępowanie egzekucyjne okazało się bezskuteczne.

Istnieje druga, węższa ścieżka: należności z tytułu składek na własne ubezpieczenia osoby prowadzącej działalność mogą zostać umorzone także mimo braku całkowitej nieściągalności, w uzasadnionych przypadkach ocenianych przez pryzmat stanu majątkowego i sytuacji rodzinnej — gdy opłacenie składek pozbawiłoby rodzinę środków utrzymania, gdy w grę wchodzi przewlekła choroba albo zdarzenie losowe.

Umorzenie składek na własne ubezpieczenie emerytalne ma skutek uboczny, o którym trzeba wiedzieć: umorzony okres nie liczy się do stażu emerytalnego, a nieopłacone składki nie zasilą kapitału emerytalnego. Czasem korzystniejszy jest długi układ ratalny niż umorzenie.

Gdy sprawa jest już u komornika

Złożenie wniosku o ulgę nie wstrzymuje automatycznie egzekucji. O jej wstrzymanie trzeba wnioskować osobno, a ZUS ocenia taki wniosek uznaniowo.

Po zawarciu układu ratalnego postępowanie egzekucyjne co do należności objętych układem podlega zawieszeniu. Zajęcia rachunku bankowego i wynagrodzenia są wtedy uchylane, ale dopiero po formalnym podpisaniu umowy — nie w chwili złożenia wniosku.

Jeżeli decyzja ZUS w sprawie ulgi jest odmowna, możesz złożyć wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. W sprawach dotyczących podlegania ubezpieczeniom i wysokości zadłużenia przysługuje natomiast odwołanie do sądu — składane za pośrednictwem ZUS w terminie miesiąca od doręczenia decyzji.

Sprawdź, czy kwota jest prawidłowa

Zanim uznasz zadłużenie, porównaj je z własnymi dokumentami. Częstym źródłem różnic są: nierozliczone wpłaty zaksięgowane na inny okres, nieuwzględniony okres zawieszenia działalności, niezgłoszone przerwy w ubezpieczeniu, ulga na start lub preferencyjne składki, których ZUS nie ujął, albo błędnie zadeklarowana podstawa. Jeżeli spór dotyczy wysokości zadłużenia albo samego podlegania ubezpieczeniom, drogą jest odwołanie do sądu, a nie wniosek o ulgę.

Najczęstsze pytania